Homeરાજકારણજાણો, ભારતમાં રાજકીય પાર્ટીના ચુનાવ ચિહ્નનને લઈને થયેલા મોટા વિવાદો | Controversies...

જાણો, ભારતમાં રાજકીય પાર્ટીના ચુનાવ ચિહ્નનને લઈને થયેલા મોટા વિવાદો | Controversies on Election symbol

-

ભારતીય રાજનીતિમાં ક્યારે કયારે પાર્ટી ચુનાવ ચિહ્નનને લઈને થઈ મોટી ટક્કર, પછી શું થયું જાણો?

રાજકીય પાર્ટીના ચુનાવ ચિહ્નનને લઈને થયેલા મોટા વિવાદો – Major controversies over the Election symbol of a political party in India

ઘણી વખત આવી તકો આવી છે.

ભારતના ચુંટણી પંચે કાકા પારસ પાસવાન અને ભત્રીજા ચિરાગ પાસવાન વચ્ચે પક્ષનું નામ અને પ્રતીક વચ્ચેની લડાઈને લઈને પાર્ટીનું નામ અને ચુનાવ ચિહ્નને ફ્રીઝ કરી દીધું છે. પરિણામે, બંનેને હવે લોક જનશક્તિ પાર્ટી અને ચૂંટણી પ્રતીક પર કોઈ અધિકાર નથી. બંનેએ પોતપોતાની પાર્ટી બનાવીને નવું પ્રતીક મેળવવાનું હતું. ભારતીય રાજકારણમાં આવા વિવાદ માટે આ પહેલી વાર નથી થયા.

આવા વિવાદો ઉભા થયા છે.

થોડા વર્ષો પહેલા અખિલેશે ઉત્તર પ્રદેશમાં સમાજવાદી પાર્ટીમાં પોતાને પાર્ટી સુપ્રીમો જાહેર કર્યા બાદ આ પરિસ્થિતિઓ ઉભી થઈ હતી. ત્યારે પણ આ મામલો ચૂંટણી પંચ સુધી પહોંચ્યો હતો. એક વખત ઈન્દિરા ગાંધી કોંગ્રેસ અને ચૂંટણી પ્રતીક પરના દાવા અંગે ચૂંટણી પંચમાં ગયા હતા. દેશમાં રાજકીય પક્ષો ઘણી વખત તૂટી ગયા છે

અગાઉ વર્ષ 2017 માં સમાજવાદી પાર્ટીને લઈને ઘર્ષણ થયું હતું

પિતા અને પુત્ર વચ્ચે ઝઘડો થયો હતો. જાન્યુઆરી 2017 માં, લખનઉમાં રાષ્ટ્રીય કારોબારીની બેઠક બોલાવીને, અખિલેશે ખાતરી કરી કે પાર્ટીએ તેમને રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ તરીકે પસંદ કર્યા. આ પછી પાર્ટીમાં ભૂકંપ આવ્યો હતો.

સમાજવાદી પાર્ટીની રચના કરનાર મુલાયમ સિંહ યાદવ અને તેમના ભાઈ શિવગોપાલ યાદવે તેનો વિરોધ કર્યો હતો. બે જૂથો રચાયા. બંને જૂથોએ ભારતીય ચૂંટણી પંચનો સંપર્ક કર્યો. બંનેએ પક્ષ અને પક્ષના પ્રતીક પર સત્તાનો દાવો કર્યો હતો.

અખિલેશ યાદવે 2017 માં સમાજવાદી પાર્ટીનું રાષ્ટ્રીય સંમેલન બોલાવ્યું હતુ

પોતાને પ્રમુખ બનાવ્યા. જોકે, આ પછી પાર્ટીમાં બે જુથ થયા અને પ્રતીક સંબંધિત મામલો ચૂંટણી પંચ સુધી પહોંચ્યો.
જો કે, આમાં ટેક્નિકલ મુદ્દો એ હતો કે મુલાયમે એવું નહોતું કહ્યું કે પાર્ટીમાં ભાગલા પડી રહ્યા છે અને તેમને ચૂંટણી પ્રતીક આપવું જોઈએ. ત્યારબાદ અખિલેશે ચૂંટણી પંચ સમક્ષ આવા તમામ દસ્તાવેજો રજૂ કર્યા, જે સાબિત કરે છે કે લોકસભા, રાજ્યસભા અને વિધાનસભામાં વધુ ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓ તેમની સાથે છે. આવી સ્થિતિમાં ચૂંટણી પંચે અખિલેશના દાવાને સ્વીકારીને તેમને માત્ર સમાજવાદી પાર્ટીના અધ્યક્ષ માન્યા જ નહીં પરંતુ પાર્ટીના ચૂંટણી પ્રતીક ચક્રને પણ તેમની સાથે રહેવા દીધા.

આ પછી અખિલેશના કાકા શિવગોપાલે ચોક્કસપણે નવી પાર્ટીની રચના કરી હતી, પરંતુ અત્યારે અખિલેશની પાર્ટીને ત્યારથી વધારે સફળતા મળી નથી અને કાકાની પાર્ટી લગભગ સમાપ્ત થઈ ગઈ છે.

જમાઈ ચંદ્રાબાબુએ આંધ્રમાં તેલુગુ દેશમનો દાવો કર્યો હતો

1995 માં આંધ્રપ્રદેશમાં એનટી રામારાવના તેલુગુ દેશમનો જમાઈ ચંદ્રબાબુ નાયડુએ બળવો કર્યો હતો. આ મામલો એનટી રામારાવના મૃત્યુ પહેલા જ શરૂ થયો હતો. ચંદ્રબાબુ નાયડુએ એનટી રામારાવની બીજી પત્ની લક્ષ્મી પાર્વતી પર સરકાર અને સંગઠનમાં “વધુ પડતી દખલગીરી” નો આરોપ લગાવતા “બળવો” કર્યો હતો.

1995 માં, એનટી રામારાવ જીવિત થતાં જ તેલુગુ દેશમ પાર્ટીમાં બે જૂથની રચના થઈ. બાદમાં ચૂંટણી પંચે તેમના જમાઈ ચંદ્રબાબુ નાયડુને પાર્ટીના વાસ્તવિક દાવેદાર માન્યા.
NT રામારાવ આના થોડા મહિનામાં મૃત્યુ પામ્યા. લક્ષ્મી પાર્વતીએ તેલુગુ દેશમ પાર્ટીનો અલગ જૂથ બનાવ્યો. વિજય ચંદ્રબાબુ જૂથને મળ્યો. તેઓ મુખ્યમંત્રી બન્યા. તેમને પક્ષ અને ચૂંટણી પ્રતીક બંને મળ્યા. તે પછી લક્ષ્મી પાર્વતી રાજકારણમાંથી ગાયબ થઈ ગયા હતા.

આ સ્થિતિ ઇન્દિરા ગાંધી સાથે પણ આવી

જ્યારે ઇન્દિરા ગાંધી વડાપ્રધાન બન્યા ત્યારે તેમણે 1969 માં કોંગ્રેસ સિન્ડિકેટ સામે બળવો કરીને કોંગ્રેસ તોડી નાખી હતી. તેમણે નવી કોંગ્રેસ કોંગ્રેસ (આર) ની રચના કરી. પરંતુ ચૂંટણી પંચે ન તો તેમના જૂથને અસલી કોંગ્રેસ ગણાવી કે ન તો તેમને બળદની જોડીનું ચૂંટણી ચિહ્ન આપ્યું. આ બંને બાબતો કોંગ્રેસ સિન્ડિકેટનું નેતૃત્વ કરનારા જૂના કોંગ્રેસીઓ પાસે ગઈ.

ઇન્દિરા ગાંધીના સમયમાં પણ બે વખત કોંગ્રેસ તૂટી. પ્રથમ વખત તેમણે પાર્ટીના ચૂંટણી ચિહ્નનો દાવો કર્યો હતો પરંતુ તેમને તે મળ્યું ન હતું.
પછી ઇન્દિરાએ ગાય અને વાછરડાને પોતાની પાર્ટીનું પ્રતીક બનાવ્યું. જો કે, કટોકટીમાં હાર બાદ પાર્ટી તૂટ્યા પછી તેમણે પોતે આ દાવો કર્યો ન હતો. હકીકતમાં, કટોકટીમાં ખરાબ હાર બાદ, કોંગ્રેસ ફરી તૂટી પડી. ઘણા કોંગ્રેસીઓ અલગ થઈ ગયા. પછી ઈન્દિરાએ ફરી એક નવી પાર્ટી બનાવી. આ વખતે તેમણે પાર્ટીનું નવું પ્રતીક પણ લીધું. એ અ હાથનું પ્રતિક હતું.

આવો વિવાદ તમિલનાડુમાં પણ થયો હતો


1986 માં તમિલનાડુમાં પણ એમજી રામચંદ્રનના નિધન બાદ આવો વિવાદ જોવા મળ્યો હતો. AIADMK એટલે કે AIADMK પર જયલલિતા અને એમજી રામચંદ્રનની વિધવા જાનકી રામચંદ્રન દ્વારા પણ દાવો કરવામાં આવ્યો હતો.
જાનકી રામચંદ્રન 24 દિવસ માટે તમિલનાડુના મુખ્યમંત્રી પણ બન્યા. પરંતુ જયલલિતાને સંસ્થાના મોટાભાગના ધારાસભ્યો અને સાંસદોનો ટેકો મળ્યો. પરિણામે, જયલલિતાને પાર્ટીનું સત્તાવાર પ્રતીક મળ્યું.

ચૂંટણી પ્રતીક અને પક્ષ પર કોની વધારે સત્તા છે?

તેમની પાસે ચૂંટણી પ્રતીક પર સૌથી વધુ સત્તા છે, જેને તેમના પક્ષના ધારાસભ્યો અને સાંસદોનો મહત્તમ ટેકો છે. જો પ્રતીક અંગે સંસ્થા અને સરકાર વચ્ચે વિવાદ ઉભો થાય તો ચૂંટણી પંચ સૌથી પહેલા વિવાદિત પ્રતીકને ફ્રીઝ કરી શકે છે.

જ્યારે પણ આવા વિવાદો થાય છે, ત્યારે ચૂંટણી પંચ બંને પક્ષો પાસેથી સંપૂર્ણ પુરાવા અને દસ્તાવેજો માંગે છે. તેમની તપાસ કરે છે. તે પછી નક્કી કરે છે.

Must Read