Homeરાજકારણજાણો... કોંગ્રેસમાંથી બનેલા 62 નવા રાજકીય પક્ષો વિશે.

જાણો… કોંગ્રેસમાંથી બનેલા 62 નવા રાજકીય પક્ષો વિશે.

-

ભારતની આઝાદીથી લઈને વર્ષ 2016 સુધીમાં કોંગ્રેસમાંથી નીકળેલા રાજનેતાઓ દ્વારા અલગ-અલગ 64 રાજકીય પક્ષો બનાવામાં આવ્યા હતા…

પંજાબમાં કોંગ્રેસ છોડ્યા બાદ આખરે કેપ્ટન અમરિંદર સિંહે નવી પાર્ટીની જાહેરાત કરી હતી તેમણે પંજાબ લોક કોંગ્રેસ નામની નવી પાર્ટી બનાવી છે.

તેમણે એમ પણ કહ્યું કે તેઓ પંજાબમાં આગામી ચૂંટણી ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP) સાથે મળીને લડશે.

આ સાથે આ 64મી વખત છે જ્યારે કોંગ્રેસમાંથી નવો પક્ષ બહાર આવ્યો છે. 1885થી લઈને અત્યાર સુધીમાં કોંગ્રેસે આવા 64 મોટા પ્રસંગો જોયા છે જ્યારે નેતાઓએ કોંગ્રેસ છોડીને પોતાનો નવો પક્ષ બનાવ્યો. 1969માં કોંગ્રેસના દિગ્ગજ નેતાઓએ ઈન્દિરા ગાંધીને પાર્ટીમાંથી બહારનો રસ્તો બતાવ્યો હતો.

ત્યારબાદ ઈન્દિરાએ અલગ કોંગ્રેસની રચના કરી હતી અને જોવા જઈએ તો સોનિયા ગાંધીના પ્રમુખપદ દરમિયાન પણ ઘણા ભાગલા પડ્યા છે. 1998માં તેમણે કોંગ્રેસ પાર્ટીની કમાન સંભાળી હતી ત્યાર બાદ કોંગ્રેસના ભાગલાને કારણે 26 નવા પક્ષો બન્યા છે.

આઝાદી પહેલા બે વખત કોંગ્રેસમાં ભડકો થયો હતો.

Chittaranjan das-Credit_Heritage Times
Chittaranjan das-Credit_Heritage Times


1923: ચિત્તરંજન દાસે કોંગ્રેસ છોડી અને સ્વરાજ પાર્ટીની સ્થાપના કરી હતી હોમ લાઇબ્રેરીના ‘ગ્રેટ મેન ઓફ ઇન્ડિયા’ પુસ્તકમાં તેનો ઉલ્લેખ છે. એવું કહેવામાં આવ્યું છે કે ચિત્તરંજન દાસ કાઉન્સિલમાં સામેલ થઈને નવી રીતે બ્રિટિશ સરકારની નીતિઓનો વિરોધ કરવા માંગતા હતા પરંતુ કોંગ્રેસ સત્રમાં તેમનો પ્રસ્તાવ પસાર થઈ શક્યો નહીં.

આ પછી તેમણે સ્વરાજ પાર્ટીની રચના કરી હતી વર્ષ 1924માં દિલ્હીમાં કોંગ્રેસના વધારાના અધિવેશનમાં તેમનો આ ઠરાવ પસાર કરવામાં આવ્યો હતો અને વર્ષ 1925માં સ્વરાજ પાર્ટી કોંગ્રેસમાં ભળી ગઈ.

વાંચો… ‘ગોડમધર’ સંતોકબેન જાડેજાની સંપૂર્ણ જીવની.

આ દેશમાં છે જગતનું સૌથી મોટું હિન્દુ મંદિર, પરંતુ અહીંયા નથી કોઈ હિન્દુ -જાણો

1939: સુભાષ ચંદ્ર બોઝ અને શાર્દુલ સિંહે મહાત્મા ગાંધી સાથેના મતભેદોને કારણે ઓલ ઈન્ડિયા ફોરવર્ડ બ્લોક નામનો એક અલગ પક્ષ બનાવ્યો. પશ્ચિમ બંગાળમાં આ પાર્ટી હજુ પણ અસ્તિત્વમાં છે જો કે તેનો સપોર્ટ બેઝ નોંધપાત્ર રીતે ઘટ્યો છે.

આઝાદી પછી સૌથી વધુ છૂટાછવાયા પક્ષ
આઝાદી બાદ કોંગ્રેસમાં સૌથી મોટા વિભાજન થયા હતા ત્યારથી વર્ષ 2016 સુધી કોંગ્રેસ છોડીને આવેલા નેતાઓ દ્વારા 62 નવા રાજકીય પક્ષો શરૂ કરવામાં આવ્યા છે. આઝાદી પછી કોંગ્રેસ છોડનારા નેતાઓએ 1951માં ત્રણ નવા પક્ષો બનાવ્યા.

જેમાં જીવતરામ ક્રિપલાણીએ કિસાન મઝદૂર પ્રજા પાર્ટી, ટંગુતુરી પ્રકાશમ અને એનજી રંગા હૈદરાબાદ રાજ્ય પ્રજા પાર્ટી અને નરસિંહભાઈએ સૌરાષ્ટ્ર ખેડૂત સંઘ નામનો એક અલગ રાજકીય પક્ષ શરૂ કર્યો. આમાં હૈદરાબાદ રાજ્ય પ્રજા પાર્ટી કિસાન મઝદૂર પ્રજા પાર્ટીમાં ભળી ગઈ.પાછળથી, કિસાન મઝદૂર પ્રજા પક્ષનું પ્રજા સમાજવાદી પક્ષમાં વિલીનીકરણ થયું અને સૌરાષ્ટ્ર ખેદુર સંઘ સ્વતંત્ર પક્ષમાં ભળી ગયું.

1956-1970 સુધી કોંગ્રેસના નેતાઓએ 12 નવા પક્ષો બનાવ્યા.

Satya Manthan Gujarati News - પ્રતીકાત્મક તસવીર
C-Rajagopalachari_Credit_Dhyeya IAS


કોંગ્રેસના દિગ્ગજ નેતા સી. રાજગોપાલાચારીએ 1956માં પાર્ટી છોડી દીધી હતી. એવું કહેવાય છે કે તમિલનાડુમાં કોંગ્રેસ નેતૃત્વ સાથે વિવાદ બાદ તેમણે અલગ થવાનો નિર્ણય લીધો હતો. રોગોપાલાચારીએ પક્ષ છોડ્યા પછી ભારતીય રાષ્ટ્રીય લોકશાહી કોંગ્રેસ પાર્ટીની સ્થાપના કરી અને આ પક્ષ મદ્રાસ પૂરતો સીમિત રહ્યો હતો. જો કે બાદમાં રાજગોપાલાચારીએ એનસી રંગા સાથે મળીને 1959માં સ્વતંત્ર પાર્ટીની સ્થાપના કરી અને ભારતીય રાષ્ટ્રીય લોકતાંત્રિક પાર્ટીને તેમાં ભેળવી દીધી.

સ્વતંત્ર પાર્ટીનું ફોકસ બિહાર, રાજસ્થાન, ગુજરાત, ઓડિશા અને મદ્રાસમાં વધુ હતું અને 1974માં સ્વતંત્ર પાર્ટીનું પણ ભારતીય ક્રાંતિ દળમાં વિલિનીકરણ કરવામાં આવ્યું હતું. આ સિવાય 1964માં કે.એમ જ્યોર્જે કેરળ કોંગ્રેસ નામની નવી પાર્ટી બનાવી.

જો કે બાદમાં આ પાર્ટીમાંથી બહાર આવેલા નેતાઓએ પોતાની અલગ અલગ સાત પાર્ટીઓ બનાવી હતી. 1966માં કોંગ્રેસ છોડનાર હરેકૃષ્ણ મહેતાબે ઓડિશા જન કોંગ્રેસની સ્થાપના કરી હતી. બાદમાં તે જનતા પાર્ટીમાં ભળી ગઈ.

1968 સુધી અન્ય કયા પક્ષની રચના કરવામાં આવી હતી?

વર્ષકયો પક્ષ બન્યોપછી શું થયું
1967બાંગ્લા કોંગ્રેસકોંગ્રેસમાં ભળી ગઈ
1967વિશાલ હરિયાણા પાર્ટીકોંગ્રેસમાં ભળી ગઈ
1967ભારતીય ક્રાંતિ દળલોકદળમાં વિલિનીકરણ
1968મણિપુર પીપલ્સ પાર્ટીહજુ પણ અસ્તિત્વમાં છે
માહિતીની વિગત amarujala.com પરથી લેવામાં આવી છે

ઈન્દિરાને 1969 અને 1978માં પાર્ટીમાંથી હાંકી કાઢવામાં આવ્યા હતા.
આ 12મી નવેમ્બર 1969ની વાત છે ત્યારપછી કોંગ્રેસના દિગ્ગજ નેતાઓએ તત્કાલિન વડાપ્રધાન ઈન્દિરા ગાંધીને પાર્ટીમાંથી હાંકી કાઢ્યા હતા. તેમના પર શિસ્તના ભંગનો આરોપ હતો. તેના જવાબમાં ઈન્દિરા ગાંધીએ નવી કોંગ્રેસ બનાવી અને જેનું નામ કોંગ્રેસ આર. રાખવામાં આવ્યું, અને એવું કહેવાય છે કે જે નેતાઓએ ઈન્દિરાને પાર્ટીમાંથી હાંકી કાઢ્યા હતા તેમણે 1966માં તેમને વડાપ્રધાન બનાવ્યા હતા.

ત્યારે ઈન્દિરા ગાંધીને સંગઠનનો ઓછો અનુભવ અને સમજ હતી જો કે, તેણીએ સરકાર ચલાવી તેણી એક મજબૂત રાજકારણી તરીકે ઉભરી આવી. 1967માં તેમણે પોતાના દમ પર ચૂંટણી લડી અને ગઢ સાથે જીત મેળવી.

ઈન્દિરા સાથેના વિવાદને કારણે કે. કામરાજ અને મોરારજી દેસાઈએ ઈન્ડિયન નેશનલ કોંગ્રેસ ઓર્ગેનાઈઝેશન નામનો એક અલગ પક્ષ બનાવ્યો અને તે બાદમાં જનતા પાર્ટીમાં ભળી ગઈ. 1969માં બિજુ પટનાયકે ઓડિશામાં ઉત્કલ કોંગ્રેસની રચના કરી અને મેરી ચેના રેડ્ડીએ આંધ્ર પ્રદેશમાં તેલંગાણા પ્રજા સમિતિની રચના કરી.

Satya Manthan Gujarati News - પ્રતીકાત્મક તસવીર
Morarji Desai Credit -Sunday Guardian

એવી જ રીતે 1978માં ઈન્દિરાએ કોંગ્રેસ છોડીને નવો પક્ષ બનાવ્યો તેનું નામ કોંગ્રેસ આઈ. રાખ્યું હતું, એક વર્ષ પછી એટલે કે 1979 માં ડી દેવરાજ URS એ ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ URS નામની પાર્ટીની રચના કરી. દેવરાજની પાર્ટી હવે રહી નથી.

1998માં મમતા અને 1999માં શરદ પવાર અલગ થઈ ગયા
1998માં મમતા બેનર્જીએ કોંગ્રેસ છોડીને ઓલ ઈન્ડિયા તૃણમૂલ કોંગ્રેસની રચના કરી તે પશ્ચિમ બંગાળના મુખ્યમંત્રી છે. એક વર્ષ પછી શરદ પવાર, પી.એ સંગમા અને તારિક અનવરે રાષ્ટ્રવાદી કોંગ્રેસ પાર્ટીની રચના કરી.

હવે તે NCP તરીકે ઓળખાય છે. શરદ પવાર હજુ પણ તેના વડા છે, છેલ્લી વખત 2016 માં અજીત જોગી જેઓ છત્તીસગઢમાં કોંગ્રેસના મોટા નેતા હતા, તેમણે પાર્ટી છોડી દીધી અને છત્તીસગઢ જનતા કોંગ્રેસ નામની નવી પાર્ટી બનાવી.

1971 થી 2021 દરમિયાન નવા પક્ષોની રચના થઈ

વર્ષસંસ્થાપકપક્ષપછી શું થયું
1971સુકુમાર રોયબિપ્લોબી બાંગ્લા કોંગ્રેસડાબેરી મોરચાનો એક ભાગ બન્યો
1977જગજીવન રામકોંગ્રેસ ફોર ડેમોક્રેસીજનતા પાર્ટીમાં વિલીનીકરણ થયું
1978ઈન્દિરા ગાંધીરાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ આઈ (i)ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ તરીકે ઓળખાય છે
1980એ.કે.એન્ટનીકોંગ્રેસ એ (a)કોંગ્રેસમાં ભળી ગયા
1981શરદ પવારભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ સમાજવાદી (NCP)શરદ પવાર કોંગ્રેસમાં ભળી ગયા
1981જગજીવન રામભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ જગજીવનઅસ્તિત્વમાં નથી
1984સરતચંદ્ર સિન્હાભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ સમાજવાદી (એસ)કોંગ્રેસ અને ડાબેરી મોરચા સાથે વિલીન થઈ
1986પ્રણવ મુખર્જીરાષ્ટ્રીય સમાજવાદી કોંગ્રેસકોંગ્રેસમાં ભળી ગયા
1988શિવાજી ગણેશનથમિજાગા મુનેત્રાજનતા દળમાં ભળી ગયા
1990બંશી લાલહરિયાણા વિકાસ પાર્ટીકોંગ્રેસમાં ભળી ગઈ
1994એનડી તિવારી,અર્જુન સિંહઓલ ઈન્ડિયા ઈન્દિરા કોંગ્રેસકોંગ્રેસમાં ભળી ગયા
1994બંગારપ્પાકર્ણાટક કોંગ્રેસ પાર્ટીકોંગ્રેસમાં ભળી ગઈ
1994વાજપદી રામામૂર્તિતમિઝાગા રાજીવ કોંગ્રેસકોંગ્રેસમાં ભળી
1996બંગરપ્પાકર્ણાટક વિકાસ પાર્ટીકોંગ્રેસમાં ભળી ગઈ
1996જેઓંગ અપાંગઅરુણાચલ કોંગ્રેસકોંગ્રેસમાં ભળી ગઈ
1996-2014જીકે મૂપનાર અને જીકે વસનતમિલ માનીલા કોંગ્રેસ2001માં કોંગ્રેસમાં ભળી ગયા, 2014માં ફરી અલગ થયા
1996માધવરાવ સિંધિયામધ્ય પ્રદેશ વિકાસ કોંગ્રેસકોંગ્રેસમાં ભળી ગયા
1997વાજપદી રામામૂર્તિતમિલનાડુ મક્કલ કોંગ્રેસઅસ્તિત્વમાં નથી
1997સુખરામહિમાચલ વિકાસ કોંગ્રેસકોંગ્રેસમાં ભળી ગઈ
1997વેન્ગબામ નિપમચા સિંહમણિપુર સ્ટેટ કોંગ્રેસ પાર્ટીઆરજેડીમાં વિલિનીકરણ
1998મમતા બેનર્જીAITMCપશ્ચિમ બંગાળની સૌથી મોટી પાર્ટી
1998ફ્રાન્સિસ ડિસોઝાગોવા રાજીવ કોંગ્રેસ પાર્ટીનેશનાલિસ્ટ કોંગ્રેસ પાર્ટીમાં ભળી ગઈ
1998મુકુટ મીઠીઅરુણાચલ કોંગ્રેસકોંગ્રેસમાં ભળી ગઈ
1998સિસરામ ઓલાઓલ ઈન્ડિયા ઈન્દિરા કોંગ્રેસ સેક્યુલરકોંગ્રેસમાં ભળી ગયા
1998સુરેશ કલમાડીમહારાષ્ટ્ર વિકાસ આઘાડીકોંગ્રેસમાં ભળી ગયા
1999જગન્નાથ મિશ્રાભારતીય જન કોંગ્રેસરાષ્ટ્રવાદી કોંગ્રેસ પાર્ટી
1999શરદ પવાર, પીએ સંગમા, તારિક અનવરરાષ્ટ્રવાદી કોંગ્રેસ પાર્ટીNCP તરીકે લોકપ્રિય
1999મુફ્તી મોહમ્મદ સૈયદપીડીપીજમ્મુ અને કાશ્મીરમાં સક્રિય
2000ફ્રાન્સિસ્કો સરડીન્હાગોવા પીપલ્સ કોંગ્રેસકોંગ્રેસમાં ભળી ગઈ
2001પી ચિદમ્બરમકોંગ્રેસ જનનાયક પેરાવાઈકોંગ્રેસમાં ભળી ગઈ
2001કુમારી અનંતથાન્ડર કોંગ્રેસકોંગ્રેસમાં ભળી ગઈ
2001પી કાનનપુડુચેરી મક્કલ કોંગ્રેસઅસ્તિત્વમાં નથી
2002જાંબુવન્ત્રો ધોટેવિદર્ભ જનતા કોંગ્રેસમહારાષ્ટ્રમાં સક્રિય
2002છબીલદાસ મહેતાગુજરાત જનતા કોંગ્રેસએનસીપીમાં ભળી ગયા
2002શેખ હસનભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ હસનભારતીય જનતા પાર્ટીમાં ભળી ગયા
2003કામેંગ ડોલોકોંગ્રેસ ડોલોભાજપમાં ભળી ગઈ
2003નેપિયો રિયોનાગાલેન્ડ પીપલ્સ ફ્રન્ટનાગાલેન્ડમાં સક્રિય
2005પી કાનનપુડુચેરી મુનેત્રા કોંગ્રેસકોંગ્રેસમાં ભળી ગઈ
2005 કરુણાકર ડેમોક્રેટિક ઈન્દિરા કોંગ્રેસ એનસીપી અને કોંગ્રેસમાં ભળી ગઈ
2007કુલદીપ વિશ્નોઈહરિયાણા જનહિત કોંગ્રેસકોંગ્રેસમાં ભળી ગયા
2008સોમેન્દ્રનાથ મિત્રાપ્રગતિશીલ ઈન્દિરા કોંગ્રેસTMCમાં ભળી ગઈ
2011YS જગનમોહન રેડ્ડીYSRઆંધ્ર પ્રદેશમાં સક્રિય
2011એન રંગાસ્વામીઓલ ઈન્ડિયા એનઆર કોંગ્રેસપુડુચેરીમાં સક્રિય
2014નલારી કિરણ કુમાર રેડ્ડીજય સામયિકંધ્ર પાર્ટીકોંગ્રેસમાં ભળી ગઈ
2016 અજીત જોગીછત્તીસગઢ જનતા કોંગ્રેસછત્તીસગઢમાં સક્રિય
2018કૈપ્ટન અમરિન્દર સિંહપંજાબ લોક કોંગ્રેસ6 ડિસેમ્બર 2021 ના ​​રોજ અસ્તિત્વમાં આવી
માહિતીની વિગત amarujala.com પરથી લેવામાં આવી છે

Must Read